Warmtenet

Een warmtenet is een collectieve warmtevoorziening en transporteert warm en/of koud water via een netwerk van leidingen van de (duurzame) warmtebron naar de afnemers. Dit net haalt warmte uit een of meerdere warmtebronnen. Dit is een manier om meerdere gebouwen en woningen duurzaam te verwarmen zonder aardgas. Een warmtenet wordt ook wel blokverwarming of stadsverwarming genoemd.

De vergunningen en de te verrichten publieke handelingen hangen af van het type warmtenet, warmtebron(en) en of er sprake is van warmteopslag. Een warmtebedrijf of warmtecoöperatie doet de aanvraag. Het bevoegd gezag verleent vergunningen. Vaak is de gemeente het bevoegd gezag, maar ook de provincie of het ministerie kan het bevoegd gezag zijn.

De regulering van collectieve warmtesystemen kent in het wetsvoorstel Wet collectieve warmte (Wcw) een geleidelijke overgang naar kostengebaseerde tarieven in 3 fases. Op dit moment is de tariefregulering van warmte aan de gasprijs gekoppeld.

Gemeenten hebben beperkt invloed op de kosten voor een specifieke warmteoplossing en isolatiemaatregelen. Dat komt door factoren als de ontwikkeling van energieprijzen, materiaal- en installatieprijzen, rentepercentages, nationale subsidies en de hoogte van het vastrecht. Gemeenten kunnen hier wel in sturen met eigen subsidies zoals die vanuit de Specifieke Uitkering Lokale Aanpak Isolatie. Richt de gemeente een eigen warmtebedrijf op, dan is de invloed op de eindgebruikerskosten ook groter.

De Wcw helpt de ontwikkeling van nieuwe warmtenetten te vergemakkelijken. En om betaalbaarheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid van collectieve warmtelevering te waarborgen. Dat gebeurt onder andere door gemeenten meer regie over de warmtetransitie te geven. Zo draagt deze nieuwe wet bij aan het behalen van de opgave dat alle woningen en andere gebouwen in 2050 aardgasvrij moeten zijn.

De gemeente beslist bij inwerkingtreding van de Wet collectieve warmte (Wcw) waar er een warmtekavel komt en hoe daar het warmtenet verder wordt ontwikkeld. De gemeenteraad heeft bevoegdheden onder de Wcw, maar ook onder de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Op basis van de Wgiw kan de gemeente straks ook aangeven waar het aardgas wordt uitgefaseerd.

Gemeenten krijgen een centrale rol in het besluitvormingsproces met betrekking tot collectieve warmte. Ze bepalen waar een collectieve warmtevoorziening komt en wie de collectieve warmtevoorziening kan aanleggen en exploiteren.

Voor kleine collectieve warmtesystemen met maximaal 1.500 aansluitingen gelden specifieke regels. Een warmtebedrijf dat een dergelijk systeem wil exploiteren kan hiervoor ontheffing (en dus geen aanwijzing) aanvragen bij het college van burgemeester en wethouders.

Onder de Wet collectieve warmte (Wcw) is het aangewezen warmtebedrijven verantwoordelijk voor de leveringszekerheid binnen de warmtekavel. Ook de gemeente speelt een belangrijke rol hierin. De gemeente toetst of het warmtebedrijf, dat in een gebied (warmtekavel) een collectieve warmtevoorziening wil aanleggen en exploiteren, in staat is om aan de wettelijke eisen te voldoen. Zoals het borgen van de leveringszekerheid. Bij het bepalen van de van omvang van de warmtekavel, dient de gemeente rekening te houden met leveringszekerheid.

De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) is in 2024 aangenomen door de Tweede Kamer (23 april) en Eerste kamer (10 december). Hiermee krijgen gemeenten instrumenten, waaronder de aanwijsbevoegdheid. Voordat gemeenten daar gebruik van kunnen maken, moet de wetgever nog een paar stappen nemen. Zo treedt de Wgiw gefaseerd in werking. Er wordt een lagere uitvoeringsregeling (het Bgiw) uitgewerkt met verschillende instructieregels die gemeenten moeten toepassen bij het inzetten van de aanwijsbevoegdheid. De Wgiw moet nog worden gepubliceerd in het Staatsblad en per Koninklijk Besluit in werking treden.