Nieuwbouw aansluiten op het warmtenet
Een warmtenet realiseren bij nieuwbouw lijkt relatief gemakkelijk: nieuwbouw op aardgas aansluiten is verboden en je hoeft de binneninstallatie van gebouwen niet aan te passen aan de warmtelevering. Toch kiezen projectprojectontwikkelaars in de praktijk nog vaak voor individuele warmtepompen. Wat kun je hier als gemeente aan doen?
Je leest hier welke instrumenten je kunt inzetten om te sturen op een warmtenet bij nieuwbouw. Als gemeente kun je aansluiting op een warmtenet niet absoluut afdwingen. De Omgevingswet en een combinatie van instrumenten bieden het beste handelingsperspectief. Ben je jurist of juridisch adviseur binnen een gemeente? In de Handreiking sturen op warmtenetten bij nieuwbouw (pdf) vind je een uitgebreide juridische onderbouwing van alle mogelijkheden om te sturen op warmtenetten bij nieuwbouw.
Disclaimer
Deze tekst is een zo goed mogelijke interpretatie van de huidige wet- en regelgeving. Een deel daarvan is nog niet van kracht. Met name de interactie tussen de Omgevingswet en de Wcw is deels onontgonnen terrein, waarbij er met betrekking tot relevante vraagstukken weinig tot geen jurisprudentie voorhanden is. Het is daarom mogelijk dat een rechter een andere interpretatie van de wetgeving geeft dan hier is vermeld.
Aansluitplicht in omgevingsplan
De Omgevingswet biedt de beste kans om te sturen op aansluiting op het warmtenet bij nieuwbouw. Je kunt in het omgevingsplan namelijk een aansluitplicht opnemen. Dat kan op 2 manieren:
- Vergunningsplicht: In het omgevingsplan kun je een vergunningsplicht voor een 'binnenplanse omgevingsplanactiviteit' opnemen. Met een vergunningsplicht is het verboden om zonder omgevingsvergunning nieuwbouw te bouwen zonder warmtenetaansluiting.
- Direct verbod: Je kunt ook een direct verbod in het omgevingsplan opnemen voor nieuwbouw zonder warmtenetaansluiting.
Gelijkwaardige maatregel
Kies je voor het opnemen van een vergunningsplicht of direct verbod? Dan heeft de projectontwikkelaar het recht op het treffen van een 'gelijkwaardige maatregel'. Dit betekent dat de projectontwikkelaar een gelijkwaardig alternatief voor het aansluiten op het warmtenet mag leveren. Dit alternatief moet wel hetzelfde resultaat opleveren als de voorgeschreven maatregel. In dit geval: een warmtenetaansluiting. Let daarbij op het volgende:
- Geef in de planregels over de aansluitplicht duidelijk aan welk resultaat wordt beoogd met de aansluitplicht. Denk bijvoorbeeld aan 'het waarborgen van de energiezuinigheid en de bescherming van het milieu'. Met die resultaatsbeschrijving kan beter worden beoordeeld of met een alternatieve warmteoplossing ten minste hetzelfde resultaat wordt bereikt als met een aansluiting op het warmtenet.
- Geef aan hoe de gelijkwaardigheid wordt getoetst. Bijvoorbeeld via beoordelingsregels of in een beleidsregel.
- Leg de energieprestatie en de milieuprestatie van het warmtenet vast.
Aanvullende regels in het omgevingsplan
In het omgevingsplan kun je ook andere regels opnemen voor warmtenetten en alternatieve oplossingen. Bijvoorbeeld over geluid en netcongestie. Dit is ook een manier om te sturen op mogelijke alternatieven voor het warmtenet. Houd daarbij rekening met het volgende:
- Je kunt geen aanvullende energie-eisen stellen boven de BENG-eisen.
- Je kunt geen eigen CO₂-normen opstellen na inwerkingtreding van de Wet collectieve warmte.
Op dit moment is het juridisch nog erg lastig om alternatieven voor een warmtenet expliciet uit te sluiten waarmee je het onmogelijk maakt om een gelijkwaardige maatregel te treffen. Je kunt dit moeilijk motiveren en de kans is klein dat het voldoet aan het evenredigheidsbeginsel.
Weigeren ontheffing klein collectief warmtesysteem
Heb je via de Wcw een warmtekavel vastgesteld en een warmtebedrijf aangewezen? En wil de projectontwikkelaar van nieuwbouwwoningen binnen deze kavel een warmte-oplossing toepassen die bestaat uit collectieve warmte? Dan heeft de projectontwikkelaar een ontheffing voor een klein collectief warmtesysteem nodig. Met het weigeren van een ontheffing kun je als gemeente sturen op aansluiting op een warmtenet. Je kunt een ontheffing weigeren als de aanleg en exploitatie van het collectieve warmtesysteem van het aangewezen warmtebedrijf onder druk komt te staan door het warmtesysteem van de projectontwikkelaar. Er zijn 2 gronden op basis waarvan je als gemeente de ontheffing kunt weigeren:
- Het aangewezen warmtebedrijf kan structureel geen redelijk rendement meer behalen.
- De tarieven zouden significant verhoogd moeten worden.
Hierbij is timing cruciaal. Is er nog geen warmtekavel aangewezen? Dan kan een projectprojectontwikkelaar vrijstelling krijgen.
Zie ook: Warmtekavel vaststellen
Ondersteuning via privaatrecht
Ook privaatrechtelijke afspraken kunnen de verplichting tot aansluiten op een warmtenet ondersteunen. Bijvoorbeeld via de anterieure overeenkomst. Maar: het is niet mogelijk om een aansluiting alleen via het privaatrecht te verplichten.
