Natuurvriendelijk isoleren

Om rekening te houden met beschermde diersoorten bij isolatiemaatregelen, kunnen gemeenten gebruikmaken van de eDNA-methode en (pre-)soortenmanagementplannen (SMP’s). Provincies zijn het bevoegd gezag op gebieds- en soortenbescherming. Zij zijn verantwoordelijk voor het verlenen van vergunningen en het toezien hierop.

Voorafgaand aan het isoleren is het belangrijk om de afwezigheid van mogelijke beschermde soorten vast te stellen. Dat kan op verschillende manieren:

1. Toepassing van de eDNA-methode: de eDNA-regeling geldt landelijk sinds maart 2025. De eDNA-methode is opgenomen in de Omgevingsregeling. Met de eDNA-methode kan op een snelle manier de aanwezigheid van vleermuizen in spouwmuren worden uitgesloten. Dit houdt in: bij een negatieve eDNA-test zijn er geen vleermuizen aanwezig en mag direct worden geïsoleerd zonder het treffen van extra maatregelen. Bij een positieve test is er een kans dat er vleermuizen aanwezig zijn. In dat geval ga je na bij je provincie welk beleid geldt.
2. Soortenmanagementplan (SMP): met het SMP wordt op gebiedsniveau ecologisch onderzoek gedaan om de beschermde diersoorten in kaart te brengen. Op basis van het SMP kan een omgevingsvergunning worden aangevraagd bij de desbetreffende provincie. De gemeenten vragen de vergunning aan en laten het SMP opstellen. Dit kan tot 2 jaar duren. Het pre-SMP is een voorloper op het SMP, waardoor er al voor een gedeelte gestart kan worden met isoleren, op voorwaarde dat er al gestart is met het ecologisch onderzoek. Ga na bij je desbetreffende provincie welk beleid precies geldt rondom het pre-SMP en natuurvriendelijk isoleren. Het onderstaande schema geeft een globaal overzicht en verwijst naar de actuele informatie per provincie.

Let op: heb je als gemeente een SMP? Dan is dit leidend.

Met een SMP vraag je als gemeente een gebiedsgerichte omgevingsvergunning voor een langere periode (5-10 jaar) aan bij de provincie. Er wordt in 1 keer voor de gehele gemeente of een specifiek gebied een ecologisch onderzoek gedaan. Hierdoor is er binnen dit gebied geen individueel ecologisch onderzoek meer nodig. Woningcorporaties, bedrijven en particulieren mogen ook gebruikmaken van deze vergunning, als zij werken volgens het SMP. De provincie Overijssel heeft een handreiking natuurvriendelijk isoleren onder het pre-soortenmanagementplan (pdf).

Is een SMP nog in ontwikkeling? Dan kun je als gemeente, als jouw provincie pre-SMP’s verleent, een tijdelijke omgevingsvergunning aanvragen via een pre-SMP. Met een pre-SMP mag een eigenaar van een particuliere grondgebonden woning maximaal 2 jaar isoleren zonder veldonderzoek. Hier zijn een aantal voorwaarden aan verbonden:

1. De eigenaar moet isoleren volgens de werkwijze NVI:
   • Isolatiebedrijven die de isolatie uitvoeren moeten een training hebben gevolgd.
   • Huizen moeten van tevoren natuurvrij worden gemaakt. Er worden dan kapjes over kieren en gaten geplaatst, zodat dieren wel naar buiten kunnen, maar niet meer terug naar binnen.
   • Men moet zich moet houden aan de natuurkalender, zodat de dieren niet verstoord worden tijdens het broed- en kraamseizoen en de winterslaap.
   • Gemeenten en initiatiefnemers zijn verantwoordelijk voor het realiseren van vervangende verblijfplaatsen per vleermuissoort binnen het gebied.
2. Per gemeente mag maximaal 10% tot 30% van de woningen per CBS-buurt geïsoleerd worden.

Gebruik onderstaand klikbare stappenplan als leidraad om in 4 overzichtelijke fasen door het volledige aanvraagproces van een pre-SMP en SMP te gaan. Het biedt handvatten om natuurinclusief isoleren in je gemeente mogelijk te maken. Inwoners en bedrijven mogen dan isoleren als ze rekeninghouden met beschermde diersoorten. Of als ze werken volgens de omgevingswet, waarin staat beschermde diersoorten niet mogen worden verstoord of gedood. Stem dit altijd af met de provincie.

Financiële regelingen

Het Rijk stelt de SpUk Versnelling Natuurinclusief Isoleren beschikbaar voor de kosten van het opstellen en uitvoeren van een (pre-)SMP. Dit budget wordt verdeeld door de provincies. Een deel van het bedrag is te gebruiken voor alternatieve verblijfplaatsen.

Verder kunnen gemeenten voor een SMP gebruik maken van de volgende regelingen:

• Specifieke Uitkering regionale structuur
• Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE)
• Een deel van de SpUk Lokale Aanpak Isolatie (SpUk LAI). Houd er bij de SpUk LAI rekening mee dat alle woningen ten minste 1 isolatiemaatregel moeten uitvoeren. 

Is jouw gemeente nog niet gestart met een (pre-)SMP?

Stel inwoners van grondgebonden particuliere koopwoningen dan op de hoogte van de eDNA-methode.

Bekijk informatie over natuurlijkvriendelijk isoleren per provincie.

• Kamerbrief aanpak natuurinclusief isoleren | Rijksoverheid.nl
• Natuurvriendelijk isoleren | Provincieutrecht.nl
• Soortenmanagementplan (pdf) | Servicepuntduurzameenergie.nl
• Natuurvriendelijk Isoleren | Volkshuisvestingnederland.nl
• Soortenbescherming bij isoleren: overzicht van oplossingen | Vng.nl
• Webinar over natuurvriendelijk isoleren (wat kan en mag) terugkijken
• Infoblad verblijfsvoorzieningen voor vogels en vleermuizen bij nieuwbouw | Openoverheid.nl