Milieueffectrapportage (mer) bij het warmteprogramma

Het plan-milieueffectrapport (plan-MER) beschrijft de verwachte milieueffecten van gemaakte keuzes in het warmteprogramma. Denk hierbij aan thema’s als lucht, bodem, geluid, water, landschap, natuur en gezondheid. Plan-MER draagt zo bij aan een zorgvuldige en transparante besluitvorming over het warmteprogramma. En helpt bij het creëren van  draagvlak bij inwoners, ondernemingen en maatschappelijke organisaties. De procedure die hierbij hoort noemen we plan-milieueffectrapportage (plan-mer).

In sommige gevallen wordt een plan-mer-beoordeling toegepast. Een plan-mer-beoordeling is verplicht als het plan ´kaderstellend´ is voor projecten die milieueffecten kunnen hebben, maar de projecten niet mer-plichtig of mer-beoordelingsplichtig zijn.

Bij het opstellen van een warmteprogramma geldt vaak een plan-mer-plicht. Dat geldt vooral bij warmteprogramma’s die kaders stellen voor de ontwikkeling of realisatie van collectieve warmtenetten. Bij het inzetten van all-electric-warmteoplossingen kan sprake zijn van aanzienlijke milieueffecten vanwege bijvoorbeeld geluidshinder. Dan moeten gemeenten hoogstwaarschijnlijk een plan-mer-beoordeling uitvoeren om te bepalen of een milieueffectrapportage nodig is. Meer informatie hierover vind je in de handreiking mer in de warmtetransitie.

Een plan-mer kost tijd, geld en inzet van mensen met inhoudelijke kennis. Houd hier rekening mee als je het traject richting het (vaststellen van het) warmteprogramma voorbereidt.

Een veelgestelde vraag is of een plan-mer verplicht is bij een warmteprogramma. We spreken dan van de zogenaamde plan-mer-plicht. In veel gevallen is het antwoord: ja. Dat geldt met name bij warmteprogramma’s die kaders stellen voor de ontwikkeling of realisatie van collectieve warmtenetten. Ook bij het inzetten van bijvoorbeeld all-electric-warmteoplossingen kan sprake zijn van aanzienlijke milieueffecten. In die gevallen moet de gemeente een plan-mer-beoordeling uitvoeren om te bepalen of een milieueffectrapportage nodig is. 

Stelt het warmteprogramma geen kaders voor warmtenetten en veroorzaken de alternatieve warmtetechnieken naar verwachting geen aanzienlijke milieueffecten? Dan kan het zijn dat er geen plan-mer-plicht of plan-mer-beoordelingsplicht geldt. De gemeente moet dit goed gemotiveerd onderbouwen in het warmteprogramma.

Gebruik het beslisschema uit de Handreiking om te bepalen wat in jouw situatie nodig is. 

Het plan-mer en de plan-mer-beoordeling verlopen via verschillende stappen. Hieronder vind je per procedure een overzicht van de belangrijkste stappen. De exacte aanpak kan per situatie verschillen, maar dit geeft houvast bij het organiseren van het proces.

Een plan-mer is veel uitvoeriger dan een plan-mer-beoordeling.

Dat iedere gemeente apart een milieueffectrapportage (MER) laat opstellen en beoordelen, kan leiden tot hoge kosten en capaciteitsproblemen bij gemeenten, adviesbureaus en de Commissie mer. Dit vertraagt de besluitvorming over het warmteprogramma. NPLW werkt daarom aan verschillende producten om gemeenten te ondersteunen bij het opstellen van de MER. Hiermee kunnen gemeenten sneller, makkelijker en goedkoper voldoen aan hun mer-plicht en mer-beoordelingsplicht. 

We organiseren een webinar en een 9-tal vragenuurtjes over de MER:

• 6 februari: Webinar: Modelrapportage MER bij het warmteprogramma
• 16 februari: Vragenuur: Plan-MER en NRD in het warmteprogramma
• 18 februari: Vragenuur: Plan-MER-beoordeling in het warmteprogramma
• 23 februari: Vragenuur: Plan-MER-beoordeling in het warmteprogramma
• 25 februari: Vragenuur: Plan-MER en NRD in het warmteprogramma
• 2 maart: Vragenuur: Warmteprogramma en MER in het planproces
• 4 maart: Vragenuur: Warmteprogramma en MER in het planproces
• 9 maart: Vragenuur: Modelrapportage MER, ondersteuning bij het warmteprogramma

De volgende documenten zijn onderaan de pagina te downloaden:

Modelrapportage plan-MER bij het warmteprogramma 

Deze modelrapportage helpt gemeenten om op een uniforme, efficiënte en zorgvuldige manier invulling te geven aan het plan-MER bij het warmteprogramma. Het vormt een praktische aanvulling op de handreiking MER in de warmtetransitie (pdf). Waar de handreiking vooral uitlegt wanneer een plan-mer-plicht geldt en hoe je een MER opstelt binnen het warmteprogramma, biedt de modelrapportage een uitgewerkt en toepasbaar voorbeeld voor als je met een plan-MER aan de slag gaat. 

Met deze modelrapportage:

• krijgen gemeenten een praktisch houvast bij de structuur, inhoud en afwegingsruimte van de MER;
• zijn gemeenten, adviesbureaus en de Commissie mer minder tijd, kosten en capaciteit kwijt aan het plan-MER. 

De modelrapportage is gebaseerd op de ervaringen met het plan-MER van de gemeente Utrecht, aangevuld met inzichten van de Commissie mer en bevindingen van andere gemeenten. 

Startnotitie 

De startnotitie beschrijft waarom en hoe je als gemeente gebruikmaakt van de modelrapportage plan-MER bij het warmteprogramma. De notitie gaat in op de toepassing van de modelrapportage, hoe ja deze aanpast aan de lokale situatie en welke spelregels daarbij gelden. Deze startnotitie dient als werkinstructie en als onderlegger voor een zorgvuldige en navolgbare toepassing van de modelrapportage.

Gebruikshandleiding

De gebruikshandleiding ondersteunt gemeenten bij het toepassen van de modelrapportage. De handleiding volgt dezelfde hoofdstuk- en paragraafindeling als de modelrapportage. Waar relevant lees je per onderdeel welke uitgangspunten gelden, welke keuzes mogelijk zijn en waar je op let bij de uitwerking van de MER, inclusief locatie-specifieke omstandigheden. Zo helpt de gebruikshandleiding om de modelrapportage zorgvuldig en consistent toe te passen.

Logboek afwijkingen plan-MER modelrapportage

In het logboek leg je vast op welke punten je afwijkt van de modelrapportage. Hiermee kan de Commissie mer beter en sneller beoordelen hoe ze de werkgroep moet samenstellen en de juiste deskundigen daarvoor benaderen. Dit logboek draagt daarmee bij aan een kortere doorlooptijd en lagere advieskosten.

Standaard opdrachtomschrijving (publicatie volgt binnenkort)

De standaard opdrachtformulering helpt gemeenten bij het uitzetten van een MER-opdracht aan een adviesbureau. Het vereenvoudigt de aanbesteding en opdrachtverlening en borgt het gebruik van de modelrapportage en de gebruikshandleiding.

Kijk voor een toelichting op de wettelijke inhoudseisen en invulling van een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD), plan-mer of plan-mer-beoordeling op de website van IPLO of Commissie mer.

Naast de formats zijn er aandachtspunten en voorbeelden uit de eerste ervaringen van gemeenten met de toepassing van de mer en mer-beoordeling:

• De gemeente Utrecht: NRD Plan-MER Warmteprogramma Utrecht (pdf), Milieueffectrapport beleidsnota warmte en warmteprogramma en Warmteprogramma Utrecht
• De gemeente Zwolle: Notitie Reikwijdte en Detailniveau Zwolle (pdf)
• De gemeente Eindhoven: Notitie Reikwijdte en Detailniveau Eindhoven (pdf)

• Warmteprogramma