Waterstof (waterstofgas)

• een bestaand gasnet (met beperkte aanpassingen);
• aanpassen of vernieuwen van de gasmeter en brander van de cv-ketel, bij voorkeur in combinatie met een hybride warmtepomp.

Waterstof kan gebruikt worden voor ruimteverwarming en warm tapwater. Op dit moment is er weinig CO₂-arme waterstof beschikbaar. Waterstof wordt nu alleen gebruikt voor pilots, om van te leren. Door de beperkte beschikbaarheid en hoge prijs is waterstof voor veel wijken geen realistische optie. Is een ander warmte-alternatief op termijn technisch niet haalbaar of nog duurder? Dan kan in uitzonderlijke gevallen waterstof - in combinatie met een hybride warmtepomp - een eindoplossing zijn.

Waterstof is met een paar kleine aanpassingen te vervoeren via het bestaande gastransport- en distributienet. In gebouwen moeten cv-ketel of de brander in de cv-ketel en de gasmeter worden vervangen en het leidingwerk moet gecontroleerd worden op lekkages. Waterstof is te gebruiken in combinatie met een hybride warmtepomp. Deze warmtepomp zorgt voor de basisbehoefte aan warmte. 

Waterstof is niet gevaarlijker of minder gevaarlijk dan andere brandbare gassen. Er komt geen koolmonoxide vrij bij waterstofverbranding. Waterstof gebruik je puur of meng je met aard- of groen gas. Waterstof is grootschalig op te slaan en te vervoeren, en vervult daarom op energiesysteemniveau een sleutelrol.

Waterstof kan op verschillende manieren geproduceerd worden:

• Grijze waterstof wordt geproduceerd uit aardgas of andere fossiele brandstoffen. Dit zorgt voor meer CO₂-uitstoot dan als je meteen aardgas verstookt. Grijze waterstof is geen duurzaam gas. Het energetisch rendement is ongeveer 80%. Dit is de meest gebruikte methode om waterstof te maken.
• Bij blauwe waterstof worden eveneens fossiele brandstoffen gebruikt, maar wordt bij het productieproces de CO₂ opgevangen en hergebruikt of opgeslagen in lege gasvelden. De CO₂ die wordt afgevangen varieert tussen de 55 – 90%.
• Groene waterstof wordt gemaakt met hernieuwbare elektriciteit (elektrolyse). Groene waterstof is grootschalig op te slaan en vervoeren en vervult daarom op energiesysteemniveau een sleutelrol. De omzetting van elektriciteit naar waterstof heeft een rendement van circa 70% en 30% van de energie komt vrij in de vorm van warmte.

Netbeheerder

Netbeheerders moeten het netwerk aanpassen om het geschikt te maken voor waterstof. Ook moeten installaties binnenshuis, zoals gasmeters en cv-ketels, gecontroleerd en aangepast worden. Dit is geen wettelijke taak van de netbeheerder, maar in pilotprojecten is dit tot dusverre wel onder regie van de netbeheerder gebeurd.

Gemeente

De gemeente bepaalt op basis van alle belangen of, en wanneer in welke buurt, naar waterstof wordt omgeschakeld. Dit zal naar verwachting niet voor 2035 zijn, en het is nu nog onduidelijk of het daarna wel realistisch is. Voor de kortere termijn kan er wel gestart worden met isoleren en inzet van hybride warmtepompen.

Eindgebruikers

De bewoner moet, naast maatregelen om de warmtevraag te beperken, het huis waterstof-ready maken. Dit betekent een aangepaste brander in de ketel en koken op inductie. Daarnaast zijn voor afgesloten ruimtes voorzorgsmaatregelen nodig, zoals waterstofmelders. Een voordeel van waterstof (of groengas) is dat de eindgebruiker in een eigen tempo de warmtevraag kan beperken.

Technisch is waterstof toe te passen in Nederlandse gebouwen en het Nederlandse aardgasnet. Dat is inmiddels in diverse pilotprojecten aangetoond. Diverse fabrikanten hebben een waterstof cv-ketel ontwikkeld. In het pilotproject in Wagenborgen is aangetoond dat door inzet van een hybride warmtepomp de hoeveelheid benodigde waterstof sterk kan worden teruggedrongen. 

Een aantal partijen is in 2025 aan de slag gegaan met het ontwikkelen van een cv-ketel die zowel op 100% waterstof als volledig op aardgas kan draaien, en alle mengverhoudingen daartussenin. Dit zou de omschakeling van aardgas naar waterstof in de toekomst veel minder arbeidsintensief kunnen maken, en daarnaast leveringszekerheid van gas aan de consument veel gemakkelijker maken.

• Pilotproject Lochem | Alliander (dit project is al volgens planning afgerond)
• Pilotproject Wagenborgen | Waterstofwijk Wagenborgen
• Pilotproject Hoogeveen | Groene morgen Hogeveen
• Pilotproject Stad aan 't Haringvliet | Stad Aardgasvrij
• Leerervaringen pilots waterstof gebouwde omgeving (pdf) | RVO

• Waterstof als optie voor klimaatneutrale warmtevoorziening bestaande bouw | Tno
• Gebouwde omgeving en waterstof | Nationaal Waterstof Programma