Meierijstad houdt energietransitie betaalbaar met lokale regie

Om toch stappen te kunnen zetten, onderzocht Meierijstad samen met AKD verschillende organisatievormen. "Toen we bezig waren met verschillende warmteoplossingen, zagen we al dat we financiële ruimte konden creëren door elektriciteit en warmte te verbinden. Zo ontstond het idee om in de toekomst eigendom te nemen in opwekinitiatieven en de opbrengsten in te zetten voor warmteoplossingen."

Zo kwam Meierijstad uit bij een hybride structuur (holding met onder andere bv's en coöperaties) als basis voor een energiebedrijf waarvan de gemeente 100% aandeelhouder is. De gemeente werkt de bedrijfsvorm van deze structuur momenteel uit. "Deze organisatie heeft een bredere scope dan alleen warmte. We brengen er straks ook opwek, opslag en infrastructuur in onder.”

"Onder de huidige wetgeving mag een warmtebedrijf dat niet. Via een holding-bv met afzonderlijke entiteiten of bedrijfsvormen voor verschillende activiteiten kan dit wel. Iedere activiteit blijft financieel zelfstandig, en de opbrengsten vloeien terug naar de holding. De holding wordt bewust opgezet als een kapstokmodel. Er kunnen in de toekomst (commerciële) activiteiten, een warmtebedrijf of energiegemeenschappen onder worden gebracht. Daarmee bouwen we aan een publiek energiebedrijf, vanuit het idee van de energiegemeenschap", vertelt Roel.

De keuze voor de toekomstige holding draait niet alleen om financiën, maar ook om regie. Keuzes binnen de warmtetransitie hebben gevolgen voor het elektriciteitsnet. En door opwek, opslag, warmte en infrastructuur in één organisatie onder te brengen, ontstaan er kansen omdat je dan een maatschappelijke kosten- en batenafweging kunt maken. Denk hierbij aan het aanpakken van netcongestie en het creëren van ruimte op het elektriciteitsnet voor het bouwen van 10.000 nieuwe woningen.

Daarnaast zorgt dit model voor publieke sturing. Marktpartijen kunnen via een concessiemodel de uitvoering op zich nemen en de gemeente blijft eigenaar van het publieke energiebedrijf en stelt de kaders. Roel vergelijkt de constructie met een actief gemeentelijk grondbedrijf: "Privaatrechtelijk en risicodragend handelen door gemeenten is niet nieuw. We passen dit principe nu toe op het energiesysteem in plaats van op de ruimtelijke ordening." De gekozen structuur zorgt ook voor risicospreiding. Iedere activiteit krijgt een eigen bv, waardoor goedlopende onderdelen overeind blijven als een andere activiteit onverhoopt tegenvalt.

Het college en de gemeenteraad zijn vanaf het begin meegenomen. De raad stemde unaniem in met de hybride structuur als basis voor het energiebedrijf. Dit energiebedrijf heeft een prominente plek gekregen in het coalitieakkoord. "Om de regie te behouden, is voor nieuwe activiteiten met grote financiële gevolgen steeds een afzonderlijk raadsbesluit nodig. Denk dan bijvoorbeeld aan de oprichting van het warmtebedrijf of de aanleg van een warmtenet. In het warmteprogramma zijn daarvoor 7 uitgangspunten opgenomen, waaronder betaalbaarheid, beschikbaarheid en het voorkomen van ongewenste monopolies."

Meierijstad zet de holding breed op en vult die de komende jaren stapsgewijs in. Zo onderzoekt de gemeente de ontwikkeling van een energiehub met het bedrijfsleven. Op lange termijn wil Meierijstad toewerken naar energiegemeenschappen waarin bewoners, bedrijven en gemeente samen eigenaar zijn. Een omgevingsfonds kan daarbij helpen door rendementen van zonneparken over te dragen aan inwoners.

In Meierijstad zijn ze zich bewust van het feit dat ze nog niet alles weten. Vandaar dat Roel tipt: "Ook al weet je nu nog niet hoe het einddoel eruitziet, wacht niet tot alles volledig is uitgewerkt. Maak gebruik van bestaande kennis, durf te proberen en vertel het eerlijke verhaal over wat wel en niet werkt."

• Roel Wouters, rwouters@meierijstad.nl

• Organisatiemodellen warmtebedrijf
• Warmtenet
• Gemeentelijk planproces in de warmtetransitie