De hitte is hier. De urgentie ook?

In 2018 kreeg de warmtetransitie echt vorm. Met het Programma Aardgasvrije Wijken verschoof de vraag van individuele verduurzaming naar: hoe maken we samen een buurt, wijk of dorp aardgasvrij? Er was energie, ambitie en het gevoel dat we samen aan iets groots begonnen. 

De urgentie van toen is niet minder geworden. Ze klinkt nog steeds in hoge gasprijzen, in de wens minder afhankelijk te zijn van aardgas van ver weg, en nu in de hitte die we allemaal voelen. Niet altijd met dezelfde stem. Wel met dezelfde boodschap: de warmtetransitie kan niet wachten. Maar toch lijkt het gevoel van ambitie en urgentie uit 2018 de laatste jaren weg te zakken door andere urgente opgaven: woningbouw, netcongestie, stikstof en druk op het sociaal domein.

Het ligt niet in mijn aard om somber te zijn. Ik kijk het liefst naar wat er wél lukt. En dat is gelukkig nog altijd veel. Kijk naar Rotterdam. Naar Apeldoorn. Naar Houten. 3 plekken. 3 verhalen. 1 boodschap: de warmtetransitie kan. Niet vanzelf. Niet zonder twijfel of tegenslag. Maar wel als mensen samenwerken, investeren, leren en volhouden.

Vorige week was ik bij de proeftuin Bospolder-Tussendijken in Rotterdam. Daar vierden bewoners, gemeente, woningcorporatie Havensteder, Eneco en partners een mijlpaal: het 1^e deel van de wijk is grotendeels aardgasvrij. Bijna 1.300 woningen, 4 scholen en een wijkcentrum zijn aangesloten op een warmtenet. Een indrukwekkend resultaat. De grote les zit in de manier waarop zij alle bewoners en partijen in de wijk stap voor stap hebben meegenomen. Zo werd nieuwe warmte ook sociale energie. En daarin ligt de les: uitvoering slaagt pas echt als mensen zich gezien, gehoord en meegenomen voelen.

Ook de proeftuin in Apeldoorn laat zien hoe belangrijk vertrouwen, samenwerking en een lange adem zijn. In de wijk Kerschoten wordt gewerkt aan een warmtenet op basis van warmte uit gezuiverd rioolwater. Daarmee kunnen uiteindelijk duizenden woningen en gebouwen duurzame warmte krijgen. Op het symposium waar ik was, deelde de gemeente met alle partners hun geleerde lessen: techniek is nodig, maar wat de transitie echt nodig heeft is mensenwerk. En een gemeente die regie neemt, investeert en doorzet. Dat geeft vertrouwen en creëert draagvlak.

Het bouwen van vertrouwen en draagvlak zag ik ook in Houten bij de coöperatie EnergieRijk Houten. Als coöperatie zijn zij voor en door bewoners al sinds 2018 bezig om verduurzaming stap voor stap aan te jagen. Hun werk toont de kracht van lokaal eigenaarschap: bewoners die samen verantwoordelijkheid nemen voor hun buurt, hun energie en hun toekomst.

Ondanks al die positieve voorbeelden die ik heb gezien de afgelopen tijd, knaagt er toch steeds vaker ook iets. De beweging die in 2018 zo enthousiast begon, lijkt momentum te verliezen. Niet overal en niet direct, maar wel gestaag. Inmiddels voelt het soms alsof we niet aan het versnellen zijn, maar aan het voorkomen zijn dat we stilvallen. Hoe brengen we de urgentie terug? Niet als groot woord, maar als kracht die helpt om de volgende stap te zetten.

Mijn antwoord ligt in de praktijk: door resultaten te laten zien. De proeftuinen laten zien dat succes mogelijk is met een intensieve, lerende en adaptieve aanpak. Maar ze laten ook zien dat we dit niet vanzelf herhalen.

Juist daarom zijn deze resultaten belangrijk. Ze geven vertrouwen én maken zichtbaar wat nodig is: een nieuwe impuls, gemeenten die echt regie nemen en praktische ondersteuning organiseren, meer middelen vanuit het Rijk en aandacht voor plekken waar de uitvoering wil, maar nog niet vanzelf kan. De oproep laat zich Rotterdams samenvatten als: “Geen woorden, maar daden!”

Die oproep neem ik ook mee voor NPLW. Hoe kunnen wij beter ondersteunen waar de beweging al zit? Wat hebben gemeenten, partners en bewoners nodig om van plan naar uitvoering te komen? Als de warmteprogramma’s straks overal klaar zijn, begint immers het echte werk: zorgen dat er echt woningen van het aardgas af gaan. De tijd van plannen maken is voorbij, nu moeten we resultaten gaan boeken.

Na de zomer gaan we vanuit die gedachte aan de slag met een versnellingsaanpak rond de isolatie-opgave. Daarmee gaan we gericht gemeenten helpen die versnelling nodig hebben in hun isolatie-aanpak. Zo pakken we onze rol in het Nationaal Isolatie-offensief van het Rijk. Ook op andere thema’s zie ik zo’n opdracht: resultaten mogelijk maken, lessen delen en ondersteunen om de volgende stap mogelijk maken.

Hoe we dat precies kunnen doen, is de vraag die ik meeneem naar de Franse campings waar ik in juli te vinden ben. Voor nu wens ik iedereen een goede vakantieperiode toe. Met rust, ruimte en misschien ook tijd om stil te staan bij vragen die in het dagelijkse werk soms ondersneeuwen.

Tot in augustus!