De Wcw komt eraan: wat betekent dit voor jouw gemeente?
Per 1 januari 2027 treedt de Wet collectieve warmte (Wcw) in werking. De Wcw brengt nieuwe verantwoordelijkheden en mogelijkheden met zich mee voor gemeenten. Wat betekent de wet concreet voor jouw gemeente? Wat moet je doen en welke hulpmiddelen en ondersteuning biedt NPLW?
De Wcw is de nieuwe wet voor collectieve warmtevoorzieningen en vervangt de huidige warmtewet. De wet moet de ontwikkeling van warmtenetten ondersteunen en zorgen voor betrouwbare, betaalbare en duurzame warmtelevering. Gemeenten krijgen een centrale rol bij de ontwikkeling van collectieve warmte.
Hoe bereid je je als gemeente voor op de komst van de Wcw?
De eerste stap is inzicht krijgen in jouw situatie en de gevolgen van de Wcw. Breng daarom eerst de situatie in jouw gemeente in kaart. Welke warmtenetten zijn er al, welke zijn in ontwikkeling, welke gebieden komen mogelijk in aanmerking voor een warmtenet en welke partijen zijn betrokken?
Op basis daarvan bepaal je welke stappen voor jouw gemeente nodig zijn. Gebruik hiervoor het gemeentelijk planproces en de beschikbare informatie en hulpmiddelen van NPLW. De stappen kunnen verschillen voor bestaande warmtenetten, warmtenetten in ontwikkeling en nieuwe initiatieven. De eerste stap in het planproces is het warmteprogramma. Hierin staat welke wijken, buurten en dorpskernen in de komende 10 jaar van het aardgas gaan en hoe dat gebeurt.
Bestaande warmtenetten
Voor gemeenten met bestaande warmtenetten geldt het overgangsrecht. Het overgangsrecht zorgt ervoor dat bestaande warmtenetten (en nieuwe warmtesystemen waarvan de ontwikkeling al vergevorderd is) onder de Wcw vallen. Breng op tijd in beeld welke gevolgen dit lokaal heeft en ga hierover in gesprek met betrokken partijen. Bekijk hier de stappen die je moet nemen bij het overgangsrecht. Let op: in veel bestaande situaties moet het college een aanwijzingsbesluit nemen vóór 1 januari 2028. Begin daarom op tijd. Voor kleine collectieve warmtesystemen moet het warmtebedrijf binnen 6 maanden nadat de wet ingaat een ontheffing aanvragen bij de gemeente.
Warmtenetten in ontwikkeling
Ontwikkelt jouw gemeente een nieuw warmtenet? De Wcw geeft het gemeentelijke planproces een nieuwe juridische basis. Gemeenten bepalen waar en wanneer een collectieve warmtevoorziening komt en wie deze ontwikkelt en exploiteert. Houd bij lopende projecten daarom nu al rekening met de nieuwe rollen en werkwijzen. Met het stappenplan ontwikkelen warmtenet kun je stap voor stap zien hoe je een warmtenet realiseert onder de Wcw. Een belangrijke stap is bijvoorbeeld dat de gemeente een warmtekavel vaststelt en een publiek warmtebedrijf aanwijst dat binnen zo'n kavel verantwoordelijk wordt voor de ontwikkeling en levering van warmte. Voor kleine collectieve warmtesystemen gelden andere regels. Gemeenten kunnen hierbij onder andere te maken krijgen met ontheffingen en vrijstellingen.
Welke ondersteuning kun je de komende maanden verwachten?
Stappenplannen gemeentelijke bevoegdheden
Dit is een set gedetailleerde stappenplannen en een toolkit voor gemeenten bij het uitoefenen van de belangrijkste bevoegdheden en verantwoordelijkheden onder de Wcw. Per stappenplan zijn er praktische informatie en voorbeelden die gemeenten als concrete handvaten kunnen gebruiken om invulling te geven aan hun bevoegdheden. Denk bijvoorbeeld aan:
- Voorbeeldtekst voor ontwerp vaststellen warmtekavel
- Sjabloon collegebesluit vaststelling warmtekavel
- Voorbeeldtekst wijzigingsbesluit warmtekavel
- Voorbeeldtekst aanwijzing bestaand warmtebedrijf
- Ontheffingsbesluit
- Vrijstellingsverklaring
- Beslisboom samenvoegen kavels
Deze stappenplannen worden verwacht in Q3/Q4 2026.
Sjablonen en invulinstructies voor kavelplannen en ontheffingen
Dit zijn sjablonen en invulinstructies voor warmtebedrijven. Het gaat om de volgende sjablonen:
- Formulier aanvraag ontheffing
- Formulier globaal en uitgewerkt kavelplan
- Formulier ontheffing overgangsrecht
- Formulier uitgewerkt kavelplan overgangsrecht
- Formulier vve verhuurder
De sjablonen worden verwacht in oktober 2026. RVO maakt deze samen met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
Ondersteuning voor bovenlokale warmtenetten
- Leerkring bovenlokale warmtenetten
- Leidraad opstellen Gemeenschappelijke regeling (verwacht in Q4 2026)
- Modelovereenkomst Gemeenschappelijke regeling (verwacht in Q1 2027)
Bijeenkomsten
- 26 oktober: Webinar: Welke keuzes maak je bij het vaststellen van een warmtekavel?
- 4 november: Kom jij naar het congres Regionale Energie en Lokale Warmte? Schrijf je dan in voor de sessie: Aan de slag met de Wcw: van wet naar praktijk.
- 16 november: Online vragenuur: Overgangsrecht Wet collectieve warmte (Wcw)
Meer informatie
In het Wcw-kennisdossier vind je actuele informatie, uitlegvideo's en veelgestelde vragen.
Praktische stappenplannen en handreikingen:
- Stappenplan ontwikkelen warmtenetten
- Overgangsrecht onder de Wet collectieve warmte
- Warmtekavel vaststellen
- Aanwijzing, ontheffing en vrijstelling onder de Wcw
- Handreiking oprichting warmtebedrijf voor gemeenten
- Organisatiemodellen warmtebedrijf
- Aflevering 13: Hoe de Wcw de regierol van gemeenten verandert bij het realiseren van warmtenetten
Contact
Heb je vragen over de Wcw of over wat de wet betekent voor jouw gemeente? Neem dan contact op met de NPLW-helpdesk. We denken graag mee. En houd deze website in de gaten voor nieuwe informatie, hulpmiddelen en bijeenkomsten over de Wcw.
