Stappenplan Bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed in het warmteprogramma

• Controleer of bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed is meegenomen in de transitievisie warmte (tvw)

Is het BMV meegenomen?
 

Schat of bereken dan het warmte- en elektriciteitsverbruik van het bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed in je gemeente. Gebruik hiervoor het rapport van TNO over energiekentallen van utiliteitsgebouwen. Vraag waar mogelijk ook de energieverbruiksgegevens op via een jaaroverzicht gasafname van de desbetreffende energieleverancier of netbeheerder. Eind 2026 publiceren we meer informatie over energieverbruiken en gemiddelde waarden per sector, warmte- en koudevraag van utiliteitsgebouwen en de opwek van zonne-energie. 

Is het BMV niet meegenomen?
 

Maak dan een impactanalyse:

1. Maak een lijst van alle BMV-gebouwen in je gemeente via de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) van het Kadaster, de Warmteatlas of eigen data
2. Breng het aantal objecten en/of de warmtevraag in beeld
3. Beschrijf de belangrijkste typen gebouwen (zorg, onderwijs, kantoren, retail, industrie, zwembaden, hotels)

4. Maak een eerste indicatie van de locaties van grote warmtevragers
   Integratie in het warmteprogramma

    

• Voeg de resultaten toe aan je warmteprogramma. Schrijf bijvoorbeeld: "Restwarmte van datacenter X kunnen we gebruiken voor 3 scholen in gebied Y. Samen met Liander/netbeheerder Z onderzoeken we de netcapaciteit voor bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed."

• Dataset utiliteit in de wijkaanpak: geeft inzicht in de invloed van het vastgoed op het aardgasvrij maken van wijken.
• Energiekentallen utiliteitsbouw: landelijke kengetallen voor energieprestaties van verschillende soorten bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed.
• Basisregistratie Adressen en Gebouwen: geeft exacte gebouwkenmerken voor warmte‑ en energieanalyses.
• Toolkit Ondernemers betrekken bij de energietransitie: biedt praktische handvatten om lokale ondernemers effectief te betrekken bij verduurzamingsprojecten.
• Warmteatlas: een digitale kaart van Nederland waarop de vraag naar warmte en het aanbod van warmte staan.

• Maak een communicatie- en participatieplan. Betrek je communicatie- en participatieadviseur om mee te denken over de benadering van ondernemers en pandeigenaren.
• Informeer de afdeling Economie of je bedrijfscontactfunctionaris op tijd over de start van het warmteprogramma. Haal eerste inzichten over bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed op.
• Neem contact op met je lokale of regionale netbeheerder: die kan je helpen om inzicht te krijgen in de warmtevraag van bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed.
• Als dit nog niet is gebeurd voor de tvw: organiseer een gesprek met grootverbruikers, zoals ziekenhuizen, scholen, sportcomplexen, datacenters en kantoren.

• Neem ook maatschappelijk vastgoed van je eigen gemeente mee. In de Leidraad verduurzamen gemeentelijk vastgoed (pdf) lees je vanaf pagina 9 welke stappen je kunt zetten om gemeentelijk vastgoed te verduurzamen. 
• Lees het praktijkvoorbeeld van de gemeente Gorinchem voor manieren om ondernemers bij de warmtetransitie te betrekken.

Neem de invloed van bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed mee in de afwegingen voor warmtetechnieken in het warmteprogramma. Breng hiervoor de gebieden met veel bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed in beeld. Onderzoek welke invloed bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed heeft op de keuze voor een warmteoplossing. Dit is per warmteoplossing verschillend:

Individuele warmteoplossing

Niet elk gebouw is klaar om aardgasvrij te worden. Sommige productieprocessen zijn lastig te elektrificeren. En het stroomnet biedt hiervoor op dit moment niet altijd voldoende ruimte.

Collectieve warmteoplossing

Bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed kan voor collectieve oplossingen een andere rol spelen:

• Als stabiele warmtevrager: een grote en zekere startafname verlaagt het financiële risico. Beschrijf daarom de grote warmtevragers. Lees hoe gemeente Gorinchem dit aanpakt. 
• Als vliegwiel: door nieuwbouw of renovatie kun je koppelkansen benutten. Bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed kan een vliegwiel zijn voor uitbreiding naar woningen. Informeer hiernaar bij planologen en gebiedsontwikkelaars. Lees hoe de gemeente Barneveld dit aanpakt.
• Als warmteleverancier: ondernemers kunnen restwarmte leveren aan woningen. Stem vroegtijdig af met ondernemers of zij contractuele zekerheid voor warmtelevering kunnen bieden. Voor een haalbare businesscase is zekerheid nodig vanuit de ondernemer om voldoende warmte te leveren voor 30 jaar.

• Dataset utiliteit in de wijkaanpak: geeft inzicht in de aanwezigheid van bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed in wijken en de invloed op het aardgasvrij maken van de wijk.
• Energiekentallen utiliteitsbouw: biedt landelijke kengetallen voor de energieprestaties van verschillende soorten bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed.
• Basisregistratie Adressen en Gebouwen: bevat exacte gebouwkenmerken die nodig zijn voor warmte‑ en energieanalyses.

• Betrek relevante afdelingen zoals Economische Zaken en de bedrijfscontactfunctionaris. Zij bieden inzicht in bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed in de wijk en in bestaande netwerken in de gemeente.
• Betrek (een selectie van) ondernemers, pandeigenaren en grote vastgoedeigenaren. Breng samen met hen de energiebehoefte en grootste verbruikers in beeld en verken passende alternatieven. Gebruik hiervoor bestaande netwerken (brancheorganisatie, bedrijvenkring, winkeliersvereniging). Zoek ze persoonlijk op: schuif bijvoorbeeld aan tijdens hun eigen overlegmomenten. Noteer ook hun zorgen en vragen.
• Spreek met deze ondernemers af hoe en wanneer je hen betrekt bij het warmteprogramma. Plan bijvoorbeeld nog een bijeenkomst om te bespreken wat de warmtetransitie voor hen betekent, input op te halen en vragen te beantwoorden. Koppel vóór de vaststelling van het warmteprogramma terug wat de gemeente met hun input heeft gedaan.

Gespreksvragen voor ondernemers

In stap 2 spreek je (een selectie) van ondernemers en pandeigenaren. Hieronder vind je vragen waar je het over kunt hebben, inclusief voorbeeldteksten. 

• Welke investeringen (bijvoorbeeld voor nieuwbouw en renovatie) staan de komende jaren gepland in uw bedrijfspand?
• Wat zijn uw grootste energiekosten en waar zou u graag op besparen?
• Hoe kijkt u aan tegen verduurzaming? Wat zijn voor u de grootste drempels?
• Welke rol speelt de eigenaar van het pand in uw plannen?
• Zou u openstaan voor een energiescan om inzicht te krijgen in mogelijkheden?

• Is er nog géén goede relatie met ondernemersnetwerken? Investeer hier dan eerst in. Werk aan een relatie vanuit gedeelde verantwoordelijkheid. Kom in contact met ondernemers op plekken waar ze elkaar ontmoeten. Begin niet direct met praten over (aardgasvrije) oplossingen. Steek tijd in de kennismaking, ga het gesprek aan over hun behoeften en onderhoud het contact. 
• Gaat het om nieuwbouw of renovatie? Dan kan het warmtebedrijf bijvoorbeeld een scan maken van de huidige warmtevraag en deze vertalen naar een warmtenetoplossing. Laat als gemeente zo nodig op eigen kosten een onafhankelijke scan uitvoeren.
• Gebruik de lessen uit het praktijkvoorbeeld van Gorinchem.

Breng in kaart welke kansen en mogelijkheden bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed biedt voor de voorlopige warmteoplossingen. Onderzoek ook wat de verschillende warmteoplossingen betekenen voor de ondernemer of pandeigenaar. Wat betekent koken op elektra bijvoorbeeld voor een horecaondernemer? Of moet de ondernemer misschien verbouwen? Zo kun je de kansen en gevolgen goed meewegen bij de keuze voor een voorlopige warmteoplossing.

• Zet hiervoor de verzamelde informatie en data over het bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed op een overzichtskaart. Bij een collectieve warmteoplossing is een kansenkaart een handig hulpmiddel om de mogelijkheden voor bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed in beeld te brengen. Geef op de kaart aan welke locaties (zoals kantoren, complexen, maatschappelijk vastgoed en nieuwbouw) geschikt zijn voor aansluiting op bijvoorbeeld een warmtenet. Laat ook zien welke rol deze locaties kunnen vervullen: warmtevrager, vliegwiel of warmteleverancier. Gemeente Gorinchem maakt al gebruik van een warmtekaart.
• Stel eventueel een warmteladder op. Daarmee rangschik je warmteopties van meest duurzaam tot minst duurzaam en kun je komen tot een duurzame warmtekaart. Onderzoek of een collectief systeem, zoals een warmtenet, haalbaar is. Kijk daarbij bijvoorbeeld of er voldoende warmtevraag is, of er een geschikte duurzame bron is die voor minimaal 30 jaar warmte kan leveren, of er contractuele zekerheid is met vastgoedeigenaren, of er voldoende bestuurlijke daadkracht is voor besluitvorming en uitvoering, of de businesscase eenvoudig en beheersbaar is en of het collectieve systeem voldoende is ingericht om netcongestie te voorkomen. Lees hoe Gorinchem dit aanpakt.

Maak gebruik van congestiemanagementonderzoeken van netbeheerders: deze geven inzicht in lopende en geplande maatregelen van netbeheerders om netcapaciteit te vergroten of slimmer te benutten. Bekijk de onderzoeken van: Liander, Enexis, Stedin, Coteq, Rendo en Westland Infra.

• Grote afnemers, waaronder bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed (ziekenhuizen, industriële bedrijven of datacenters), kunnen een piekvraag veroorzaken. Stem contracten met deze grote afnemers af met netbeheerders om netcongestie te voorkomen. 
• Beoordeel globale energiegegevens van grote gebouwen en controleer of er voldoende netcapaciteit beschikbaar is. 
• Lees de praktijkvoorbeelden van de gemeenten Barneveld en Veenendaal. Zij nemen bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed integraal mee in de aanpak van de warmtetransitie. Zij doen dit bij de analyse van het werkelijke energieverbruik en als startpunt en aanjager van een warmtenet.

• Toets per gebied of de voorlopig gekozen warmteoplossingen voor het aanwezige bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed haalbaar zijn. Houd hierbij ook rekening met netcongestie. 
• Vraag sleutelpartijen zoals de lokale bedrijvenkring of ondernemersvereniging om mee te denken. 
• Verfijn op basis van hun inbreng waar nodig de strategie, planning en aanpak van het warmteprogramma.

• Businesscase met scenario’s: laat zien hoe verschillende warmte- en energieopties financieel uitpakken voor de gemeente en gebouweigenaren
• Netcapaciteitssimulatie: toetst of collectieve oplossingen technisch passen binnen de beschikbare netcapaciteit

Lees de praktijkvoorbeelden van de gemeente Veenendaal en Barneveld. Deze voorbeelden laten 2 verschillende, maar aanvullende manieren van toetsen en verfijnen zien. De gezamenlijke les van deze praktijkvoorbeelden: een goede warmtestrategie is pas echt toekomstbestendig als je technische haalbaarheid, netcapaciteit en de belangen en businesscase van gebouweigenaren in samenhang toetst.

• Beschrijf per wijk hoe bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed bijdraagt aan de gekozen warmtestrategie.
• Benoem belangrijke gebouwen of clusters die relevant zijn voor de volgende fase. Geef aan dat je de strategie verder uitwerkt in latere uitvoeringsplannen.

• Informeer de ondernemersverenigingen, branche- en vastgoedverenigingen, lokale bedrijvenkringen, pandeigenaren en gebruikers van het bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed over de formele participatie. Het warmteprogramma ligt 6 weken ter inzage. In die periode kunnen zij hierop een zienswijze indienen.
• Licht het warmteprogramma persoonlijk toe tijdens informatiebijeenkomsten van de ondernemersvereniging, horecavereniging of bedrijvenkring.

• Werk samen met je communicatiecollega’s een gemeentebrede of gebiedsgerichte communicatieaanpak uit, gericht op bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed. Deze aanpak is afhankelijk van de warmteoplossing waar je voor kiest, de doelgroepen en de besluitvorming.
• Maak duidelijk wat je van eigenaren van bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed verwacht.

Deze hulpmiddelen kun je gebruiken om eigenaren van bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed tot actie aan te zetten:

• Erkende Maatregelenlijsten energiebesparing (EML): geven inzicht in energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder. De energiebesparingsplicht is een wettelijke verplichting onder de Omgevingswet.
• (EED)-energiescans: brengen het energieverbruik en de verduurzamingsmogelijkheden van grote ondernemingen in beeld. De Europese Energie-efficiëntierichtlijn (EED) verplicht grote ondernemingen hiertoe.
• Data van netbeheerders: geven inzicht in de lokale netcapaciteit.
• Subsidies van het Rijk en de provincie: kunnen pandeigenaren ondersteunen bij de investeringskosten. Bijvoorbeeld: SDE-subsidies en DUMAVA. Controleer de actuele status altijd bij RVO.
• Procesbegeleiding: ondersteunt ondernemers en eigenaren bij het verduurzamingsproces. Kijk bij de gemeente wat er mogelijk is. Ook provincies hebben ontzorgingsprogramma’s voor mkb en maatschappelijk vastgoed.
• DEB.nl: biedt informatie en hulpmiddelen voor ondernemers om energie te besparen.

• Houd contact met de omgevingsdienst over gerealiseerde energiebesparing voor ondernemingen met een meldplicht energiebesparende maatregelen
• Houd contact met een netwerk van ondernemers die vooroplopen en inspiratie vormen voor collega-ondernemers

Zorg tijdens het gehele proces voor goede verbinding met de bedrijvenkring of bedrijveninvesteringszone (BIZ). Een BIZ is een zone op een bedrijventerrein of in een winkelgebied waarin ondernemers samen betalen voor de werkzaamheden om het gebied te verbeteren. Lees hoe gemeente Veenendaal dit aanpakt.

• Leg contact via bestaande netwerken zoals de bedrijvenkring en zorg voor één gemeentelijk aanspreekpunt.
• Investeer in een sterke bedrijvenkring en benut lopende duurzaamheidsinitiatieven.
• Gebruik energiescans als belangrijkste instrument om gesprekken te starten en businesscases inzichtelijk te maken.
• Werk zonder dwang of harde deadlines en behandel netcongestie als randvoorwaarden.
• Sluit aan bij de ambities van ondernemers. Ondernemers zijn eerder bereid om te verduurzamen als zij eigenaar zijn van het pand en de businesscase positief is.
• Kies voor realistische, uitvoerbare stappen en richt je op impact in plaats van op tempo.