Netcongestie als kans: hoe Barneveld utiliteit inzet als motor voor de energietransitie

Toen duidelijk werd dat de beschikbare netcapaciteit onvoldoende is voor alle geplande ontwikkelingen, zoals woningen, scholen, bedrijventerreinen en laadpalen, besefte de gemeente dat losse besluitvorming niet langer houdbaar was. 

Pierre: "Dat leidde tot een fundamentele koerswijziging. De gemeente maakt de beweging om netcongestie niet langer te zien als belemmering, maar als organiserend principe in de energietransitie. Met dit als vertrekpunt wordt ook de warmtetransitie niet meer los gezien van de elektriciteitsopgave. Door warmte, elektriciteit, woningbouw en bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed te benaderen als 1 systeemvraagstuk, ontstaat ruimte voor slimme koppelingen."

Een concreet voorbeeld is de uitbreiding van een middelbare school van 700 naar 1.700 leerlingen, en direct er naast een dubbele sporthal en basisschool en kinderopvang. "De uitbreiding van het scholencomplex leidt tot een sterk toenemende energievraag. Volledig elektrificeren met alleen warmtepompen is niet haalbaar vanwege de beperkte netcapaciteit. Tegelijkertijd wil Barneveld stappen zetten richting verduurzaming en de 2050-doelen." In plaats van elk project afzonderlijk aansluiten op het elektriciteitsnet, onderzoekt Barneveld een gebiedsgerichte energieoplossing met een combinatie van:

• WKK-installaties (warmtekrachtkoppeling) voor gelijktijdige opwek van warmte en elektriciteit
• Zonnepanelen (PV) voor duurzame opwek
• Batterijopslag en een EMS (Energy Management System) voor slimme sturing
• Mogelijke inzet van gas (tijdelijk), met de intentie om later over te stappen op biogas of waterstof

Met deze combinatie kan de scholencampus met een relatief kleine netaansluiting functioneren. "Het doel is om het systeem zo te optimaliseren dat in de zomer de lokaal opgewekte energie maximaal wordt benut en opgeslagen, terwijl in de winter de energievraag zo efficiënt mogelijk wordt ingevuld met een Batterij Management Systeem (BMS). Daarnaast onderzoeken we een zeerlagetemperatuur-warmtenet met per gebouw een zo klein mogelijke netaansluiting en batterij. Met deze routes benutten we de opgewekte energie optimaal, minimaliseren we de externe afhankelijkheid van het elektriciteitsnet en beperken we de belasting op het elektriciteitsnet."

Waar mogelijk wordt overproductie van warmte of elektriciteit gedeeld met omliggende woningen. "Zo kan de gemeente bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed koppelen aan woningbouw en daarmee werken aan een integraal energiesysteem. Als gemeente heb je directe invloed, omdat je de opdracht geeft om de school te bouwen en erin investeert. Met de Wet collectieve warmte hebben we meer mogelijkheden om energie te delen en of energiegemeenschappen op te richten."

Bij woningbouw ligt dat anders: de gemeente kan daar maar mondjesmaat sturen op het energiesysteem en er zijn momenteel weinig prikkels voor ontwikkelaars om daarmee aan de slag te gaan. "Door eerst te focussen op netontlastend maatschappelijk vastgoed, creëren we ruimte op het net voor de woningen. Zodra de school is ingeregeld kijken we naar het energieverbruik en wat er qua energieruimte gedeeld kan worden met de woningbouw." 

Barneveld erkent dat volledige elektrificatie niet realistisch is zolang netcongestie voortduurt. “Mogelijk moeten we tijdelijk gas blijven gebruiken, maar alleen als we geen andere oplossing hebben. De installaties worden toekomstbestendig ontworpen. We richten de WKK zo in dat we later gemakkelijk kunnen overstappen op biogas of waterstof. De keuze is dus: liever een toekomstbestendig, integraal systeem met tijdelijke tussenstap dan stilstand. Bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed maakt die tussenstap haalbaar, doordat warmte en elektriciteit op gebiedsniveau mogelijk zijn en op termijn kunnen bijdragen aan een duurzamer energiesysteem voor woningbouw."

"Elke afdeling is met haar eigen zaken bezig en daarom hebben wij gezegd: wij richten de Taskforce Netcongestie op. Waarin elke relevante afdeling is vertegenwoordigd: duurzaamheid, vastgoed, economie, woningbouw. Deze Taskforce formuleerde heldere uitgangspunten, zoals ‘collectief waar mogelijk’ en ‘inzet van gas als laatste, tijdelijke redmiddel’. Door samen te werken over de afdelingen heen, konden we integrale keuzes maken rondom energie. Dit is de opstap naar nóg integraler samenwerken. De wens is om gebiedsgericht aan de slag te gaan met een energiesysteem voor woningbouw én maatschappelijk vastgoed."

Pierre tipt: "Wacht niet tot alle randvoorwaarden perfect zijn. Begin met organiseren, verbind projecten en durf keuzes te maken binnen de realiteit van schaarste. Netcongestie hoeft niet alleen een rem te zijn op de energietransitie, maar het kan een motor zijn voor integraal werken en slimme oplossingen. Maatschappelijk vastgoed is daarbij een belangrijke sturingsfactor."

• Pierre Koreneef, p.koreneef@barneveld.nl 

• Bedrijfs- en maatschappelijk vastgoed (utiliteit)
• Ede deelt energie tussen panden | Bouwstenen.nl