Westland bouwt aan warmtesysteem met geothermie door koppeling met glastuinbouw
Westland werkt aan een duurzame warmtevoorziening voor de glastuinbouw en de gebouwde omgeving. Geothermie (aardwarmte) is daarin een belangrijke warmtebron, vertelt Jeroen Straver, senior medewerker beleidsontwikkeling bij gemeente Westland. "In de afgelopen 15 jaar bouwden we samen met ondernemers, woningcorporaties, warmtebedrijven en netbeheerders aan een warmtesysteem. Daarin wordt duurzame warmte lokaal geproduceerd en uitgewisseld."
Geleerde lessen
- Verbind partijen, help ze vooruit en houd regie.
- Streef naar voldoende schaal voor het warmtesysteem.
- Kies voor een open warmte-infrastructuur waarin bronnen en afnemers elkaar versterken.
- Geef aandacht aan bewoners bij de uitvoering in wijken.
- Bewaak de publieke belangen tijdens de hele transitie.
"We verbinden partijen, helpen ze vooruit en houden regie. Eerst lag de focus vooral op geothermie en het warmtenet voor de glastuinbouw. Nu verschuift de aandacht steeds meer naar de aansluiting van woningen, maatschappelijke voorzieningen en bedrijven op duurzame warmte", zegt Jeroen.
Aanpak: van aardwarmte tot wijk
Westland start in 2008 met geothermie
"In 2008 zagen de tuinders de aardgasprijs stijgen en wisten ze: dit houdt geen stand. Geothermie was onze kansrijke oplossing." Tegelijkertijd wilde de gemeente de CO₂-uitstoot verlagen en de glastuinbouw in de regio toekomstbestendig maken. Samen met ondernemers liet de gemeente geologische onderzoeken uitvoeren naar het potentieel van aardwarmte in de diepe ondergrond. Deze onderzoeken vormden de basis voor meerdere geothermieprojecten.
"Samen met de Rabobank schreven we een aanbesteding (een tender) uit voor het eerste aardwarmtedoublet van Westland: een put om warm water op te pompen en een put om het afgekoelde water af te voeren. Voor dit project stelden de Rabobank en de gemeente samen € 2 miljoen beschikbaar. Uit dit geld groeide een revolverend fonds: het wordt uitgeleend of geïnvesteerd en komt na terugbetaling weer beschikbaar. Daarmee startten meerdere aardwarmteprojecten in Westland. Inmiddels heeft het glastuinbouwcluster 12 aardwarmtebronnen."
Opsporingsvergunning
"Destijds regelden we zelf de opsporingsvergunning voor het hele grondgebied van Westland. Een opsporingsvergunning geeft het recht om in een gebied naar aardwarmte te zoeken en een aardwarmteproject te starten. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat verleent zo’n vergunning. Niet alle tuinbouwondernemers waren hier blij mee. Wij wilden voorkomen dat een paar bedrijven het recht kregen om de ondergrond van Westland te claimen. Maar ondernemers wilden zelf aan de slag. Uiteindelijk kwamen we met hen tot een akkoord: we splitsen delen van de opsporingsvergunning af, zodat de ondernemers zelf konden boren."
"Daarmee zorgden we dat de warmte niet alleen individuele ondernemers hielp, maar ook een breder maatschappelijk belang diende. Met Trias Westland maakte het gebied een schaalsprong. Eerdere aardwarmteprojecten telden een beperkt aantal deelnemers, bij Trias Westland gingen ruim 45 glastuinbouwbedrijven mee. Inmiddels zijn er nog meer bedrijven aangesloten. Zo’n grote groep bedrijven vraagt om een andere manier van aansturen."
Verbinden van bronnen met Warmte Netwerk Westland
"HVC en Capturam (onderdeel van JUVA) richtten toen Energie Transitie Partners op. De gemeente Westland en provincie Zuid-Holland ondersteunden het initiatief. Deze organisatie verenigde alle glastuinbouwgebieden in Westland in warmtecoöperaties. HVC en JUVA namen daarin het initiatief om Warmte Netwerk Westland op te richten. Daarmee begon een warmtenet dat heel Westland dekt. Dit net verbindt de warmtebronnen met de eindgebruikers: de glastuinbouw en de gebouwde omgeving."
"Dankzij dit net liggen de bronnen en leidingen dicht bij de eindgebruikers. Daardoor zijn de kosten lager en wordt de warmtetransitie in Westland betaalbaarder. Die 12 bronnen liggen er bovendien al: de glastuinbouw gebruikt hun warmte zelf, maar een deel van de beschikbare aardwarmte kan op termijn ook naar de gebouwde omgeving als de benodigde infrastructuur klaar is."
Van tuinbouw naar woningen: dit verandert er
De afgelopen jaren sloot Westland de eerste woningen aan op het warmtesysteem. Daarnaast deed Westland ervaring op met gebiedsgerichte warmtenetprojecten in Monster. "De warmtetransitie in bestaande woonwijken vraagt om een andere aanpak dan in de glastuinbouw. In woonwijken spelen naast techniek en infrastructuur ook betaalbaarheid, participatie, woningaanpassingen en bewonersbegeleiding een belangrijke rol. Daarom richt het Warmteprogramma Westland 2027-2037 zich niet alleen op warmtebronnen en warmtenetten, maar ook op de uitvoering in wijken en buurten."
Bij de overgang van glastuinbouw naar woonwijken veranderde ook de opgave. Ondernemers kijken vooral naar energievoorziening en bedrijfsvoering. Bij bewoners spelen daarnaast woonlasten, keuzevrijheid, planning van werkzaamheden en vertrouwen een belangrijke rol.
"De ontwikkeling van het warmtesysteem kende ook tegenslagen. De samenwerking tussen publieke en private partijen, het organiseren van voldoende schaal en het aansluiten van bestaande woonwijken vroegen meer tijd en afstemming dan we vooraf dachten."
Zo pakt Westland de regierol
De rol van de gemeente veranderde de afgelopen jaren. Eerst maakte de gemeente vooral geothermieprojecten en Warmte Netwerk Westland mogelijk. Nu ligt de nadruk op:
- partijen verbinden
- een gemeentebreed warmtesysteem ontwikkelen
- warmtenetten helpen realiseren
- wijkuitvoeringsplannen opstellen
- participatie organiseren
- publieke belangen bewaken
De gemeente werkt daarbij samen met onder andere:
- HVC
- Warmte Netwerk Westland
- JUVA/Westland Infra (Capturam)
- Glastuinbouw Westland
- warmtecoöperaties in het glastuinbouwcluster (verenigd in Infraco)
- Evides
- woningcorporaties
- bewonersinitiatieven
- ondernemers
- provincie Zuid-Holland
- regiogemeenten
De eerste nieuwbouwwijken zijn al aangesloten. Daarnaast leggen HVC en de woningcorporaties de eerste collectieve warmtenetten aan in de bestaande gebouwde omgeving in Monster en Naaldwijk.
Deze publieke belangen staan centraal
Bij de warmtetransitie staat voor gemeente Westland een aantal publieke belangen centraal:
- Betaalbaarheid: de overstap naar duurzame warmte moet voor bewoners en bedrijven betaalbaar blijven.
- Duurzaamheid: de gemeente wil CO₂-uitstoot verminderen en optimaal gebruikmaken van duurzame warmtebronnen.
- Betrouwbaarheid: een toekomstig warmtesysteem moet altijd warmte kunnen leveren en voldoende flexibel zijn.
- Overlast beperken: bij de aanleg van infrastructuur sluit de gemeente zoveel mogelijk aan bij andere werkzaamheden in de openbare ruimte.
- Uitvoerbaarheid: de gemeente houdt rekening met beschikbare warmtebronnen, netcapaciteit, uitvoeringscapaciteit en landelijke regelgeving.
- Draagvlak: de gemeente betrekt bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties actief bij de uitwerking van warmteprojecten.
Toewerken naar aardgasvrij in 2050
Met de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie en de Wet collectieve warmte krijgt de gemeente een grotere rol bij de warmtetransitie. In het Warmteprogramma Westland 2027-2037 wijst Westland gebieden aan waarvoor het de komende jaren de eerste wijkuitvoeringsplannen opstelt. Zo doet Westland ervaring op, zorgt het voor voldoende schaalgrootte en werkt het stap voor stap toe naar een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050.
"Dit is niet alleen een technisch succesverhaal, maar vooral een voorbeeld van hoe overheid, ondernemers en maatschappelijke partners samenwerken aan een duurzaam energiesysteem", zegt Jeroen.
Toelichting bij deze afbeelding
Contact
- Jeroen Straver, jcajstraver@gemeentewestland.nl
