Gemeente Groningen gelooft sterk in zelf dingen doen

De gemeente Groningen formuleerde al in 2012 de ambitie voor een duurzaam, CO₂-neutraal en betaalbaar energiesysteem. Vanuit die ambitie wilde de gemeente in 2016 voor Noordwest-Groningen starten met een hogetemperatuur-warmtenet. Er bleek een geothermiebron aanwezig. Ook was er een duidelijke warmtevraag vanuit woningen van woningcorporaties die hun verouderde cv-ketels moesten vervangen.

Helaas kon het gebruik van de geothermiebron niet doorgaan vanwege mogelijke aardbevingsrisico's. Marco: “Toen zijn we gaan onderzoeken welke andere warmtebronnen we konden inzetten.” Recht tegenover de geplande warmtecentrale bleek een datacenter te staan. De gemeente ging in gesprek met het datacenter om te onderzoeken of de restwarmte bruikbaar was voor het warmtenet.

Omdat de gemeente niet wilde wachten met de warmtelevering startte zij een tijdelijke warmtecentrale met een warmtekrachtkoppeling (WKK). Hiermee worden uit aardgas zowel elektriciteit als warmte opgewekt. Sinds 2022 levert het datacenter warmte aan het warmtenet via een nieuwe warmtecentrale. Met behulp van een warmtepomp wordt de restwarmte opgewaardeerd naar de benodigde temperatuur.

Daarnaast is recent Zonthermiepark Dorkwerd aangesloten op het warmtenet. Dit grootste zonthermiepark van Nederland levert warmte dat is opgewekt met zonthermische panelen. Marco: “We gebruiken dus meerdere warmtebronnen voor het warmtenet: een multi-bronnenstrategie is wat ons betreft een no-brainer als het gaat om warmte.”

Toen de BV WarmteStad in 2014 werd opgericht, koos de gemeente bewust voor een publiek samenwerkingsmodel met het Waterbedrijf Groningen. Marco: “Een waterbedrijf is ook een publieke organisatie. Daarnaast hebben zij veel kennis van leidingen en water, maar ook van zaken als contracten en klantcontact. En door samen op te trekken kun je de risico’s delen.” De gemeente Groningen en het Waterbedrijf Groningen kregen ieder 50% van de aandelen. Sinds 2025 maakt Waterbedrijf Groningen geen deel meer uit van WarmteStad. Marco: “Ook de drinkwatersector staat voor grote investeringen en uitdagingen. Het Waterbedrijf Groningen koos ervoor om zich volledig te richten op de levering van (drink)water.”

De gemeente onderzoekt nu samen met de Nationale Deelneming Warmte (NDW) of zij kan deelnemen in WarmteStad. Sinds februari 2026 kan de NDW mee investeren in regionale warmtebedrijven. “De aanleg van warmtenetten vraagt enorme investeringen”, benadrukt Marco. Met deelname van NDW komt er meer eigen vermogen in de BV, waardoor we de volgende fase van het warmtenet in Groningen kunnen realiseren.”

Omdat de NDW alleen investeert in regionale warmtebedrijven, onderzoekt de gemeente Groningen samen met netbeheerder Enexis en de provincie Groningen de mogelijkheden voor de oprichting van zo’n regionaal warmtebedrijf. Marco: “Zo’n stap vraagt om een zorgvuldig proces."

Sinds Groningen in 2012 haar ambities voor warmte vastlegde, betrekt het college de raad actief bij de plannen. Die zorgvuldigheid is volgens Marco essentieel. Dat geldt ook voor besluiten met betrekking tot WarmteStad. Marco: “WarmteStad is een BV. De gemeenteraad bestuurt die BV niet. De directie van WarmteStad legt verantwoording af aan de aandeelhouders. Maar omdat het een publiek warmtebedrijf is, is het belangrijk de raad continu goed te informeren.”

WarmteStad opereert als zelfstandige uitvoeringsorganisatie van de gemeente Groningen. “Als gemeente zijn wij de beleidsmatige opdrachtgever”, legt Marco uit. “Vanuit onze regierol leggen wij in ons warmteprogramma vast waar warmtenetten komen en in welke wijken het aardgas verdwijnt. Maar WarmteStad is een zelfstandige organisatie die zelf aannemers contracteert en verantwoordelijk is voor de uitvoering.”

Groningen koos voor een integrale wijkenergieaanpak. Bij de aanleg van een warmtenet in de wijk werken verschillende partijen samen. Ieder vanuit een eigen rol en verantwoordelijkheid. Woningcorporaties verduurzamen hun woningen en informeren huurders over de overstap naar warmte. Daarbij moeten zij zorgen voor instemming van minimaal 70% van de huurders.

Ook netbeheerder Enexis en het waterbedrijf spelen een belangrijke rol. Wanneer de straat openligt voor de aanleg van het warmtenet, ontstaat meteen de kans om ook het elektriciteitsnet te verzwaren en het waternet te vernieuwen. Tegelijkertijd benut de gemeente deze momenten om bijvoorbeeld rioleringswerkzaamheden uit te voeren. Ook neemt de gemeente klimaatadaptieve maatregelen en zorgt zij voor herinrichting van de openbare ruimte.

Voor particuliere woningeigenaren werken WarmteStad en de gemeente samen met energiecoöperatie Grunneger Power. Marco: “Particuliere woningen moeten individueel worden aangesloten op het warmtenet. Dat vraagt veel tijd omdat je draagvlak moet creëren onder bewoners. Grunneger Power speelt daarin een belangrijke rol en gaat het gesprek aan met bewoners.”

Heeft Marco nog meer tips voor gemeenten die aan de slag willen met warmtenetten en het opzetten van een warmtebedrijf? Begin met een duidelijke beleidsbasis, adviseert hij. “Zorg dat je je ambities goed vastlegt. Breng daarnaast de warmtevraag goed in kaart: hoeveel warmte is er nodig en welke oplossing past daar het beste bij? Pas dan kun je een goede afweging maken voor een alternatief voor aardgas.”

Daarnaast is draagvlak cruciaal. Neem woningcorporaties, gebouweigenaren, bewoners en organisaties vroegtijdig mee in het proces en geef ze daar ook een rol in, adviseert Marco. “Mensen moeten vertrouwen hebben in de warmteoplossing. Dat geldt niet alleen voor bewoners en gebouweigenaren, maar ook voor de technische en organisatorische collega’s binnen de gemeente.” Want: de ontwikkeling en aanleg van een warmtenet is complex en vraagt veel afstemming.

"En tenslotte", besluit Marco: "Zorg dat zo veel mogelijk bewoners aansluiten op het warmtenet. Hiermee zorg je voor een gezonde businesscase. Woningcorporaties spelen daarin een belangrijke rol."

• Marco Attema, Marco.Attema@groningen.nl

• Handreiking oprichting warmtebedrijf voor gemeenten