Bewoners in Steendam bouwen zelf een lokaal energiesysteem

De bewoners van de dorpen verenigden zich in Stichting Dorp in Eigen Hand om meer grip te krijgen op de versterkingsoperatie. In samenwerking met de gemeente diende de stichting een aanvraag in bij het Programma Aardgasvrije wijken (PAW) om de koppelkansen met verduurzamen te vergroten. Zo kwam € 4 miljoen beschikbaar voor maatwerkadvies per huishouden, verduurzamingssubsidies en rentevrije leningen. Vanaf 2022 zetten inwoners grote stappen met isolatie, zonnepanelen en warmtepompen. 

Nu belemmert netcongestie het verdere elektrificeren. In 2025 maakte de gemeente de balans op met alle partners. Wat is er nodig in de volgende fase? De conclusie: een deel van het gereserveerde geld voor duurzaamheidsleningen kon beter worden besteed aan de versterking van het lokale energiesysteem. “Na een inventarisatie binnen de dorpen bleek dat niet iedereen de renteloze leningen ging gebruiken”, zegt Bas Oldenbroek van de gemeente Midden-Groningen. Zo kwam er geld vrij voor een 2^e fase, met een collectieve benadering. Energiecoöperatie Steendam kwam in beeld als logische partner in de uitvoering. 

Bestuurslid Mariska Goeree vertelt: “We willen lokaal grip krijgen op energie om onafhankelijk te worden van geopolitieke ontwikkelingen en prijsstijgingen. Daarom zetten we een energiesysteem op waarin we de stroom lokaal opwekken en gebruiken. Bijkomend voordeel hiervan is dat dit netcongestie vermindert. We willen dit doen met het hele dorp, dus we willen de mensen die zelf niet zo gemakkelijk kunnen verduurzamen meer betrekken.”

De energiecoöperatie bouwt aan een energiesysteem met een lokale balans tussen vraag en aanbod. De energiecoöperatie krijgt stroom via het lokale zonnepark (dat in lokaal eigendom is via certificaten), zonnepanelen van dorpsbewoners. Het produceert elektriciteit met een mono-mestvergister. Met een batterijhub bij het zonnepark en met thuisbatterijen slaat de coöperatie de stroom op. Een slim netwerk dat vraag en aanbod op elkaar afstemt (smart grid) verbindt het geheel. Een zelflerend energiemanagementsysteem monitort en stuurt het gebruik. 

Momenteel plaatst de coöperatie thuisbatterijen. “We kopen ze collectief in, bewoners krijgen € 4.000 korting dankzij het PAW-budget. Het is een gunstige regeling”, zegt Mariska. In deze fase doen 75 huishoudens mee. Inmiddels zijn al 23 batterijen aangesloten. De coöperatie houdt op een dashboard bij hoeveel elektriciteit de aansluitingen opwekken, opslaan en gebruiken. Ook monitoren ze het laadvermogen. “In het dorpshuis gaan we een groot scherm ophangen waarop iedereen kan zien wat we met elkaar doen.” 

Het uiteindelijke doel is alle opgewekte energie 100% zelf te gebruiken. Dit vergt de nodige installatietechniek. Voorzitter Klaas is het technische brein van de coöperatie en zoekt uit hoe het moet met aansluitkasten en meterkasten die voldoen aan de normen.

De 2^e fase van de proeftuin staat nog aan het begin. Stapsgewijs boeken ze resultaat. “De grootste succesfactor is de samenwerking in de energiecoöperatie en met inwoners. De rol van de gemeente is faciliterend. De samenloop met aardgasschade en versterking, vergrootte het draagvlak in het dorp om van het gas af te gaan”, vertelt Bas.

Mariska vult aan: “Het helpt dat we een kleine gemeenschap zijn, de sociale cohesie is toegenomen door het succes. Op ons wekelijkse inloopspreekuur komen altijd mensen af, de betrokkenheid is groot. Wat ook helpt is de PAW-pilotstatus, het lukt altijd wel om ergens een potje geld voor te vinden.”

• Mariska Goeree (Energiecoöperatie Steendam), pawproject@kpnmail.nl
• Bas Oldenbroek (gemeente Midden-Groningen), bas.oldenbroek@midden-groningen.nl

• Samenwerken met bewonersinitiatieven
• Proeftuin Steendam-Tjuchem, Midden-Groningen