Gemeenten en bewoners kiezen samen voor ZLT in Houten en Vlaardingen
Houten en Vlaardingen gaan van het gas af, en dat gaat al vanaf het begin in samenspraak met de bewoners. De Vlaardingse Drevenbuurt en de Polders in Houten behoren tot de eerste wijken die overstappen. Hier loopt een uitgebreid participatieproces, waarin het niet alleen gaat om informeren maar vooral om meedenken.
Vlaardingen
77.480
Voor Ingrid Poot (procesregisseur Aardgasvrij in Houten) en Bart van de Velde (projectleider Aardgasvrije Wijken in Vlaardingen) is de keuze om zo nauw samen te werken vanzelfsprekend. “Deze transitie speelt zich grotendeels af achter de voordeur, dus hoe zou je dit kunnen doen zónder participatie?”, vraagt Ingrid zich af. “Daarnaast zit er ongetwijfeld veel denkkracht, kennis en ervaring in zo’n wijk, en dat wil de gemeente benutten”, zegt Bart. In Vlaardingen gaat de voorkeur uit naar zeerlagetemperatuur (ZLT) warmte- en koudenetten, in Houten ziet een meerderheid van de bewoners dit als interessante optie die het onderzoeken waard is.
Van start met voorbeeldwijken
Vlaardingen startte in een buurt waar ze met de laagste maatschappelijke kosten al veel konden bereiken: “De Drevenbuurt is een jaren ’70/’80 bloemkoolwijk met veel particuliere eengezinswoningen. Omdat we echt aan de slag moeten, was de vraag aan bewoners hier niet of en wanneer, maar vooral: hoe.”
Tijdens thema-avonden, webinars en werkgroepen troffen ze een zeer betrokken wijk. In een uitgebreid magazine legden ze alle keuzes zo begrijpelijk mogelijk voor. Met de vraag: welke collectieve oplossing moeten we aanleggen? “Tijdens een stemweek bleek dat niet iedereen wist wat er werd gevraagd, wat de kosten van de opties waren en of bewoners eigenlijk wel konden kiezen voor een individuele warmtepomp”, vertelt Bart.
Vlaardingen stelde de aanpak bij en richtte zich vooral op betaalbaarheid. “Met als doel: het collectieve aanbod goedkoper maken dan een hybride warmtepomp. Wordt het duurder dan € 6.000? Dan gaan we terug naar de tekentafel.” De gemeente kiest voor ZLT: “De maandlasten zijn veel lager, de aanleg is minder ingewikkeld en kostbaar, en je kunt zo passief koelen. Ik denk dat die koeltevraag gaat toenemen”, legt Bart uit. “Samen met NetVerder verkennen we nu de mogelijkheid om een publiek warmtebedrijf op te zetten.”
Alle opties op tafel in het participatieproces
In Houten is de wijk De Polders als eerste aan de beurt. Dit is een buurt met veel particuliere woningen, opgeleverd tussen 2003 en 2008, die al relatief goed geïsoleerd zijn. De wijk is vergelijkbaar met een groot deel van Houten-Zuid. “In een verkennend onderzoek zijn verschillende oplossingen naast elkaar gezet: individuele warmtepompen, een warmtenet en een bronnet. We legden bewoners in kennissessies, op ontmoetingsplekken en via informatiemateriaal de verschillende opties voor, met voor- en nadelen en bijbehorende wijkaanpak. We vroegen onder welke voorwaarden ze hierin zouden meegaan, of ze een specifieke voorkeur hadden en of ze open stonden voor een ander alternatief. Door meerdere keren deur aan deur mensen te vragen om de vragenlijst in te vullen, bereikten we 60% van de wijk.”
Door die vrijheid te benadrukken was er weinig weerstand, merkt Michiel van der Vight (WarmteTransitieMakers, samenwerkingspartner in Houten) op. “Geef mensen de ruimte om na te denken of ze ergens voor of tegen zijn en waarom. Niet iedereen heeft meteen de behoefte om mee te doen. Met die mensen ga je een ander gesprek aan. Juist dan is het belangrijk om te vragen: onder welke voorwaarden zou je wél mee willen doen?” 2/3 gaf de voorkeur aan een bronnet of wilde die route verder verkennen. Daarmee is dit de oplossing die de meeste mensen interessant vinden of waar ze meer over willen weten. “De belangrijkste voordelen zijn de mogelijkheid om passief te koelen, geen buitenunits in de wijk, een publiek warmtebedrijf en zeggenschap.”
Bewonersparticipatie is essentieel voor een collectieve oplossing
Bart vertelt dat de rol van de gemeente in dit proces vooral die van regisseur is: “Er gebeurt van alles. Je probeert in gesprek te blijven en neemt steeds het voortouw in de te zetten stappen. Belangrijk hierbij is dat de gemeente een betrouwbare partner is. Binnen de opgave die er ligt, willen we alles zo goed mogelijk regelen voor de bewoner.”
Hoewel de uiteindelijke beslissing over de collectieve aanpak bij de gemeente ligt, kunnen bewoners voor een andere aardgasvrije oplossing kiezen. “Wil je collectief iets optuigen, dan is participatie dus onmisbaar”, zegt Ingrid.
De ervaring in beide gemeenten is dat openheid en duidelijke informatie essentieel zijn. “Achteraf was onze vraag aan de bewoners te complex. Je moet eerst de technieken en mogelijke warmte-oplossingen goed uitleggen, voor- en nadelen duidelijk benoemen en de keuzes helder op een rij zetten”, vertelt Bart. "Daarnaast hadden wij eerder duidelijk moeten maken wat overstappen maximaal zou mogen kosten én beter moeten uitleggen dat individueel van het gas afgaan altijd mogelijk is."
Het belang van openheid en duidelijkheid geldt ook voor het proces zelf, vertelt Ingrid: “In Houten is meedoen vrijwillig, maar dit is hét moment om te bepalen hoe we samen aardgasvrij worden. Praat je nu niet mee, dan moet je het straks zelf doen.”
Contact
- Houten: Ingrid Poot, ingrid.poot@houten.nl
- Vlaardingen: Bart van de Velde, Bart.vandeVelde@vlaardingen.nl
