Toegankelijkheidslinks Ga naar de hoofdinhoud
NPLW Logo. Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie
Helpdesk

Duidelijke keuzes nodig om te voorkomen dat warmtetransitie stokt

Onderzoek
7 oktober 2026

De warmtetransitie staat op een kantelpunt. Na jaren van plannen maken, dreigt de stap naar de uitvoering nu te stokken. Dat blijkt uit de Monitor Lokale Warmtetransitie 2026 van NPLW. Gemeenten en proeftuinen vragen om duidelijke keuzes om voortgang in de warmtetransitie mogelijk te maken.

Monitor Lokale Warmtetransitie

Stevige basis

De afgelopen jaren is een stevige basis gelegd voor de warmtetransitie. Het Rijk gaf richting en instrumenten met de proeftuinen aardgasvrije wijken, isolatiesubsidies en financiering vanuit de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) en de Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS). Met de komst van de Wet collectieve warmte (Wcw) en de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) wordt de regierol van gemeenten wettelijk vastgelegd.

Ook lokaal is er veel opgebouwd. Inmiddels voert driekwart van de gemeenten een isolatieaanpak uit. De proeftuinen leveren professionele werkwijzen op voor regie, samenwerking en bewonersbetrokkenheid. En uiterlijk in 2027 heeft elke gemeente vastgelegd welke wijken de komende 10 jaar aardgasvrij worden, en op welke manier. 

Knelpunten in de uitvoering

Toch dreigt de gebiedsgerichte uitvoering te stokken. In wijken waar gemeenten aan de slag willen met all-electric oplossingen, zorgt netcongestie voor uitstel. En voor warmtenetten is de businesscase zonder extra financiering niet rond te krijgen. Tegelijkertijd groeit de complexiteit. De warmtetransitie vraagt om technische, juridische en financiële expertise die niet overal beschikbaar is. En de implementatie van de nieuwe wetgeving vergt extra kennis en capaciteit. 

Daarnaast kost het gemeenten veel tijd en capaciteit om lokaal draagvlak te creëren. Dit lukt alleen met persoonlijke aandacht en ontzorging. En met een helder, landelijk gedragen verhaal over de noodzaak én de betaalbaarheid van de warmtetransitie voor bewoners en bedrijven. Voor een sociale warmtetransitie is het belangrijk dat iedereen mee kan komen. Zonder passende financiële randvoorwaarden voor collectieve warmte, dreigen juist kwetsbare bewoners achter te blijven met ongunstige oplossingen. 

Duidelijke keuzes

Uit de Monitor Lokale Warmtetransitie 2026 blijkt dat gemeenten door willen met de warmtetransitie. En daarvoor hebben ze goede redenen. De warmtetransitie levert Nederland meer op dan alleen aardgasvrije gebouwen. Een goed geïsoleerd huis is comfortabeler. En collectieve warmteoplossingen zorgen voor energiezekerheid. Ze verkleinen onze afhankelijkheid van het buitenland en ontlasten het overvolle stroomnet. Om die kansen niet verloren te laten gaan, zijn duidelijke keuzes nodig. 

In de monitor benoemen gemeenten en proeftuinen vijf factoren die hierbij bepalend zijn:

  • Betaalbare collectieve warmteoplossingen. Dat vraagt om voldoende financiering voor een sluitende businesscase en zekerheid voor bewoners over tarieven.
  • Warmte als een oplossing voor netcongestie. Collectieve warmte kan het stroomnet ontlasten. Geef warmteoplossingen daarom waar mogelijk voorrang bij een netaansluiting.
  • Landelijke rugdekking voor lokaal draagvlak. Draagvlak opbouwen vraagt om stabiel, voorspelbaar beleid en duidelijke communicatie en steun vanuit de landelijke politiek en het Rijk.
  • Eenvoudigere financiering, met perspectief na 2030. Er zijn eenvoudigere en structurele subsidieregelingen nodig, en snel duidelijkheid over de beschikbare financiële middelen na 2030.
  • Voldoende uitvoeringskracht. Er is meer capaciteit en expertise nodig, zowel bij gemeenten zelf als bijvoorbeeld via expertpools en regionale samenwerking.

Meer informatie

Relevant nieuws

Onderzoek

Slimme mix van isoleren en warmtepompen versnelt warmtetransitie

Woningcorporaties kunnen de overstap naar aardgasvrije woningen flink versnellen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van TNO. De sleutel tot succes is een slimme combinatie van isolatie en warmtepompen.

13-03-2026
Slimme mix van isoleren en warmtepompen versnelt warmtetransitie
Subsidie

Vraag € 60.000 subsidie aan voor je warmte- of energieconcept

De European City Facility (EUCF) heeft de 8e subsidieronde geopend. Gemeenten en lokale overheden kunnen € 60.000 aanvragen om een investeringsconcept uit te werken voor duurzame energie- en klimaatprojecten. Nieuw in deze ronde: de subsidie is ook bruikbaar voor het opstellen van lokale warmte- en koelplannen. Dit biedt kansen bij het opstellen van je warmteprogramma. Aanvragen kan tot en met 21 december 2026, individueel of samen met andere overheden.

11-11-2026
Vraag € 60.000 subsidie aan voor je warmte- of energieconcept
Blog

Mijn geloof in de decentrale energietransitie

In mijn LinkedIn-tijdlijn kon ik er al een tijdje niet meer omheen, en ik hoop jullie ook niet: ons Congres Regionale Energie en Lokale Warmte stond op 4 november op het programma! Ik schrijf dit op de terugweg van een ontzettend geslaagde dag samen met velen van jullie. Wat was het fijn om zoveel positiviteit en daadkracht te voelen. Een welkom tegenwicht tegen het vaak negatieve nieuws in de media over de energietransitie!

05-11-2026
Mijn geloof in de decentrale energietransitie
Bekijk alle nieuwsberichten