Samenwerken met energiecoöperaties: lessen uit de leerkring
Hoe werk je als gemeente goed samen met energiecoöperaties en bewonersinitiatieven? Tijdens de NPLW-leerkring ‘Samenwerken met energiecoöperaties’ deelden ambtenaren en experts hun ervaringen. In de laatste bijeenkomst van de leerkring kwam het spanningsveld tussen het proces met bewoners en de eigen organisatie aan bod. En hoe je daar constructief mee kan omgaan.
Toelichting bij deze afbeelding
Deelnemer Chris Swart (adviseur energietransitie bij de gemeente Eindhoven) en mede-leerkringorganisatoren Floor de Ruiter (adviseur systeemverandering door dialoog bij de SDO Hogeschool) en Krijn Korver (kennisontwikkelaar bij Energie Samen) delen hun belangrijkste geleerde lessen over samenwerken met energiecoöperaties.
Hoe krijg je het proces met bewoners en de eigen organisatie op één lijn?
“Begin met luisteren: ga eerst koffiedrinken met initiatiefnemers. Praat niet alleen over warmte, maar ook over andere onderwerpen in de wijk. Zo ontdek je wat bewoners echt nodig hebben,” vertelt Chris. “Door open gesprekken te voeren, voorkom je dat je als gemeente een plan maakt dat niet aansluit bij de wijk.”
Floor bevestigt dit: “Binnen je eigen gemeente moet je met veel afdelingen overleggen over je plannen. Ga de wijk niet in met een vastomlijnd plan om aardgasvrij te worden, maar zoek samen met bewoners naar een oplossing. Je maakt het plan samen. Zo houden bewoners eigenaarschap.” Een voorbeeld hiervan is het Ketelhuis in Amsterdam: een succesvol initiatief dat ontstond doordat de gemeente ruimte bood voor experimenten.
Hoe vertaal je gesprekken met bewoners naar beleid?
Chris deelt een praktische tip: “We maakten een menukaart op basis van gesprekken die we voerden met bestaande initiatieven in de stad, de regio en het land. De menukaart laat zien hoe je kunt omgaan met energiecoöperaties. Ik printte die groot uit en legde die rol papier op tafel bij verschillende gemeentelijke afdelingen en bij het warmtebedrijf. Zo werd het steeds concreter. Door onze aanpak op te schrijven maken we duidelijk welke ondersteuning we bieden en op welke manier we de samenwerking met bewoners vormgeven.”
“Eerder betrokken we de afdeling die over ‘grond’ gaat te laat. Mijn advies: doe dit meteen. Zo voorkom je dat regels in de weg zitten,” zegt Chris. In Eindhoven leidde het tijdig betrekken tot een aanpassing in het warmteprogramma, waardoor kleine warmtenetten wél mogelijk werden in de openbare grond.
Hoe geef je ruimte en bied je tegelijkertijd structuur?
Krijn benadrukt: “Versnel door in een vroeg stadium te vertragen. Geef initiatieven de tijd om te groeien.” Gemeenten kunnen opgroeiruimte bieden: een veilige omgeving waar bewoners kunnen experimenteren zonder direct alle regels te hoeven volgen. Het is belangrijk om duidelijk te communiceren: “Zorg dat je niet overal de eigenaar van wordt,” zegt Krijn. “Laat bewoners zelf oplossingen bedenken en ondersteun ze waar nodig.”
Wat doe je met dilemma’s?
Ambtenaren ervaren vaak een spanningsveld tussen wat bewoners willen en wat intern haalbaar is. Een deelnemer: “Ik vind het fijn om te horen dat iedereen dezelfde uitdagingen heeft. Door erover te praten met andere gemeenten, leer je van elkaar.” Chris adviseert: “Leg je dilemma’s voor aan bewoners. Vraag om begrip in plaats van steeds uit te leggen waarom iets niet kan.”
Leestip
Gemeente Eindhoven maakte een aanpak om initiatieven te ondersteunen. Met praktische en financiële ondersteuning, een vast aanspreekpunt en samenwerking met partners, wil Eindhoven bewonersinitiatieven helpen groeien: Aanpak Energie- en Warmtegemeenschappen, gemeente Eindhoven (pdf).
Meer informatie
- Kennisbank energiegemeenschappen | Energiesamen.nl
